َبردگپ کجاست ؟؟؟؟؟؟؟؟/؟ در استان چهارمحال بختیاری در بخش بازفت از توابع شهرستان کوهرنگ در مختصات جغرافیا یی 32درجه و35 دقیقه و 49درجه 45دقیقه . در نزدیکی کوههایی چون تاراز .کی نو .لیله. زرد کوه در ابتدایی ترین حوزه ابریز رودخانه بازفت که در واقع سر چشمه اصلی دو رود بازفت در چهار محال و  رود کارون در خوزستان میباشد   دره ای  باستانی و حاصلخیز  در میان دامنه کوههایی چون کوه بیراهه کوه شه  گله سه گا (سه گاو)راک سیمایی ( راک سیمانی )کویز.کوه قلندران (چوک روزمینه ) که شباهت بسیار نزدیکی به کوههای امریکا دارند دره ای وجود دارد که  اهالی آنجا انرا بردگپ می نامند.

این نام به خاطر وجود تکه سنگی بزرگ است که از کوه کویز جدا شده و اول دره قرار گرفته

. از نظر زمین  شناسان به دوره چهارم زمین شناسی و از نظر باستان شناسان به قدمت انسان میرسد . . زیرا که آثاری از پارینه سنگی در نزدیکی چشمه لو هشک (لب خشک)به دست آمده است آثاری از جمله ابزارهای سنگی که از سنگ ابسیدین ( برد تش در زبان محلی )تیغ ها وتیغچه هایی بدست آمده است .

آثاری از نگاره های سنگی واقع در( دهگه بالا )وهمچنین  آثاری از ادوار مختلف از جمله ساسانیان و اسلام و عصر حاظر .در این دره وجود دارد

. که آثار ساسانی آن آبشار و جوی آب توف اسبی (توف سفید ) می باشد که در دوره های مختلف باز سازی شده است .

این ابشار از دل کوه کویز به ارتفاع بیش از صد متر سرازیر می شود که ابی بسیا ر زلال و گوارا دارد و وقتی از دل کوه یرازیر میشود به رنگ سفید به نظر می رسد

 آبشاری دایمی ست  که آب آنرا به زمینهای  اطراف آن به وسیله چند تونل و چندین اب بند و جویی قدیمی انتقال داده اند و زمینهایی چون وارگه زهرینه و چال سر پر را آبیاری می کرده

.اما در حال حاظر بایر و به منابع طبیعی تبدیل شده است .

 پناهگاهای سنگی چون برد سوار علی .برد انبار برد تاریک . اشگفتهای بز لر و چندین پناهگاه سنگی دیگر در منطقه گله سه گا دلالت بر باستاتی بودن منطقه دارد

 .وجود دو دهکده  به نامهای دهگه بالا و دهگه پایین  و اسیابهای بسیار زیادی در نزدیکی دهکده ها  دلالت برسکونت انسان در ادوار مختلف دارد . 

جوی قدیمی و باستان ی بلوط

. این جوی کمی پایین تر از ابشار توف اسبی و به موازات آن کشیده شده است و زمینهای زیادی را سیراب می کرده و مربوط به دوران تاریخی می باشد که تا دهگه پایین ادامه داشته و داستانها و جنگ های بسیاری بر سر مالکیت آن وجود دارد .............

 

 آسیابهای بردگپ

 

 

با توجه به آب فراوان و دایمی که در منطقه وجود دارد  و زمینهای حاصلخیز برای کشت و زرع  اسیابهای سنگی  کوچک و بزرگی در امتداد رودخانه در نزدیکی دو دهکده  بالا و پایین و امتداد رود گله سه گاو تا دو نهران جیران و بردگپ  در دوره های مختلف  ساخته شده است .

که در حال حاضر تنها آثاری از جوی آب. سنگ چین شیب و آبریز.. و سنگهای آسیاب .و اتاقهای آنها پیداست.

 .از نامهای معرف آسیابها  منطقه اسیاب تک بردی و آسیاب دهگه قدیم در دهگه بالا و آسیاب اسد اله  در نزدیکی وارگه تید (وارگه توت )آسیاب بختیار در دهگه پایین  آسیاب علی خون  آسیاب وارگه دورو زنو . آسیاب چم هل بر . واسیابهای دو درون بردگپ وجیران.

 سنگ هاون ها وسنگ سابهای زیادی نیز در کنار این  آسیابها وجود دارد . 

 

قبرستان بردگپ

 در بردگپ تنها یک قبرستان وجود دارد  که مردان و زنان زیادی در آ ن آرمیده اند

 این قبرستان از دو قسمت  قدیمی و جدید  است که قسمت قدیمی آن به دوران ساسانی و اشکانی می رسد و به قبرهای برد تک سر معروف هستند

. در ان قسمت قبرهای از طوایف دیگر وجود دارند

!زیرا که در قسمت جدید قبرستان فقط  از طوایف محمدی عبده وند و عیدی وند دو تیره از طایفه موری ایل هفت لنگ بختیاری هستند

 .نام آورانی که دراز همه جهات سر آمد روزگار خود بودنند .رشادتها و دلیری های اسدالاه محمدی . کلانتری چون آبختیار عیدی وندی . جوان رشیدی چون عیدی عیدیوندی انسان عارفی جون ملا رمضان محمدی  غیب گو و داوطلبی چون محمد مهمیشه محمدی . میر صیادی چون حسنعلی عیدی وندی . زنان شجاع و دلیر چون خیره عیدی وندی بیگم جان عیدی وندی و..........

که در این قطعه از زمین آرمیده اند .که هر یک از آنها در این خاک زیسته اند و رشادتهای ویادگارهایی از خود به جا گذاشته اند و بر سر قبرهاشان به اختصار توضیحاتی  نوشته شده که نشان از هر ناگفته هایی  دارند .

 علامت صلیب خورشید آریایی . اسب بز و کل کوهی . اسب و زین و تفنگ و فشنگ و قمه و قداره  شمشیر و انسان و شیر  ومار و گل وگل بوته شانه و قیچی و نقوش اسلیمی و انسان  .و به تاریخهای هجری قمری و شمشی  نوشته هایی درج ئشده است . از جمله قبر بدیع الزمان به تاریخ شهرالرمضان سنه 1133 قمری می باشد .نشان از زمینی متمدن و تاریخ ساز دارد.

 

 

طبیعت بردگََََپ

 در نگاه اول طبیعتی ساده به نظر می رسد

 اما میتوان چهار فصل را در آن لمس کرد

 . خود به دو قسمت گرمسیری و ییلاقی  می توان تقسیم کرد

 که  قسمت گرمسیری آن پوشیده از درختان بلوط .زالزالک(سیستن).کی کوم .زبان گنجشک(بنیو )بید . بنه (بن) مهلو(آلبالو وحشی ) شن . گردو  انگور  .سیب وحشی  گلابی  (هرمو ) و درختچه هایی چون تنگست .ارزن .  مورد . تگ .انار .چنار .للی سهر . توت .بلال . تگ خرسی . انواع خار . شتری و زول .ُبنجو.اوول(سرو کوهی )

 و در قسمت سرحد آن یا سرد سیری مناطقی چون گله سه گا و کلوسه (کرفسه). می کویزان  پو ن او . پاسینه  . چال میشون . رگ جندینه . مور کچل . دهگه بالا . برد سیلایی. اشخستان (عشقستان )تا اوایل تابستان پوشیده از برف  میباشد

 و در آن گوون .کرفس .چویل. هر کول . تره .بن سرخ .موسیر. ریواس . پونه . تره و سیر اوندول . اندش . دونیت .زر اوی .کنگر . گیلک کتو برک جیگور. داری بنگشتو .قارچ . بو گنده .چس دالو . گل حسرتی لاله های وازگون  به وفور روییده می شود . 

گونه های جانوری این سرزمین  . خرس . گرگ . بز و کل  میش و قوچ کوهی جوجه تیغی (چوله) روباه چال چالک . . سنجاب (دار دون )خرگوش . قوچ و میش کوهی .گراز. سگ آبی. گربه کوهی . انواع ماهی قزل آلا رود خانه ای.

خزندگانی چون انواع مار سمی و آبی . مارمولک سوسمار چرچر دوزون  لح لح تشتش (هزارپا)    

پرندگانی چون  عقاب . کبک . شاهین . دال. انواع گنجشک . کلاغ . کلاغ جیک . شه تپ. هدهد (مرغ سلیمانی )بلبل سار

 

مو دلم سی سه مکون وابده سیلا                        توف اسبی مور کچل دهگه بالا.

مو دلم سی سه مکون  هیج نیگره جا                     توف اسبی وه پاینه دهگه بالا          

اقامت گاهها یا وارِگه های  بردگپ

وارگه یا بار گاه یا بار انداز  جای است که مردمان کوچ نشین  در مواقعی از سال در آنجا سکونت می کنند . و پر از راز و رمزههایی وخاطره ها  خوب وبد می باشد . در واقع اولین جاییست که انسان برای سکونت بر می گزیند و از آنجا روستا و شهر به مرور زمان شکل گرفته است . بنای هر شهر و روستایی وارگه است .

 

ویدوم به وارت ویدَُم واره پارت .ویدومو َنیدوم تونه دل گرهده خیالت .

ویدُم به وارت ویُدم واره دُوِشت . ُاویدومُ ونیدوم تونه دل گرهده هوشت.

 کوگو می تو رو بِگرد سر گله هانه     مو دلم هوا گره جا وارگه هانه

 

وارِگه  های بَردگَپ  .

 

وارگه یه شووه . وارکه دینه پره . وارگه سر لر . وارگه چشمه سرده یا سر کوتی . وارگه دینه رگی چشمه سرده وارگه مهلو . وارگه پشت نره کی کوما . وارگه اسبی . وارگه تش وبرق زیده . وارگه پا رگی دورو زن او . وارگه تید (توت) وارگه تاریک . وارگه چال میرو .واره می اون . وارگه سر رگ . وارگه سر چول .وارگه چال میشون . وارگه ها پا سینه . وارگه پس برد بردگپ

. وارگه ها دهگه بالا . وارگه اسبی . وارگه ها می کویزون . وارگه ها توف اسبی . وارگه می ابون . وارگه زهرینه . وارگه مورا . وارگه پازمینی . وارگه تک دره ای . وارگه ها دهگه دونی . وارگه چشمه سوره . وارگه چشمه کوره . وارگه بَرد محمد قلی . وارگه ها کَن گه . وارگه سیر کَن گه .وارگه ها عشقستون . وارگه چم هَل ُبر .  وارگه ها ِگله بوت . وارگه ها بز َلر . وارگه ها تنگستان .

           

کوه های بردگپ

کویز . در لغت نامه دهخدا وفرهنگ معیین به دو معنی و مفهوم ذکر شده است به معنی کنج و گوشه خانه ودیگر به معنی پیمانه  آمده است .

اما در منطقه بردگپ به معانی مختلف و مفاهیم گوناگون در فرهنگ مردم منطقه به کار می رود . در سر حدات بردگپ کوهی آرام وساکت به نام کویز وجود دارد که ناگفته های فراوانی در خود نهفته دارد و سردی و گرمی روزگاران را به خود دیده است . که به دو قسمت کویز کوچک یا کویز گرده و کویز بزرگ از هم جدا شده اند. کویز خواب گاه صیادان . مرزدار چهار لنگ و هفت لنگ .پناهگاه شیران و داوطلبان ایل . از همه مهم تر ساعت و زمان سنج مردمان ساکن در بردگپ. سرچشمه آبشار توف اسبی . و رود کارون . غم و درد . شادی و خرمی ایل . سنگ صبور عاشقان ساکن در بردگپ و ...... ..

 

کویز ای تو غم بخور برفت بتووه  مر گودی جور اول شیر بت به خووه

برف زال کویز خرم کم کم ایپزووه  تیام چی اوره بهار که مودوم زیر اَوه

برف زال کویز خِروکم کم ایبلیوه  دلوم چی اَوره بهار که مودوم ایگریوه

کویز گرده بلند هر دو باس بر آفتو   به سرس برف و چویل پا گه س رز و مو

کویز ای تش بگری هی به غمینی  باز هم زه ایلت بمرد سنگر نشینی

کویز ای تش بگری هی سر زونی  باز هم زه ایلت بمرد و یه جونی 

تال ترنت چی چویل کوه کویزه  بدسون سهده دلی که تیت عزیزه

تال ترنت چی چویل سر راکه بدسون سهده دلی که سیت حلاکه

کویز ای تش بگری وا َو هواوت .کویه رهن تک خال زنون و میر صیادت

کویز ای تش بگری وا خوت و ریزت . کویه رهن داوطلون ِسنگر وریزت

کویز زه داغ پیایل همخو صویره . دامن گله سه گا شو خفت شیره

 

کوهای دیگر اطراف دره بردگپ 

1-توار لوحشک 2- رگ جندینه 3- راک سیمایی  4- کوهای گله سه گا  5- کوه شه  5- کوه بیراهه 6- کوه قلندرون (چوک روزمینه )

 

 

 

باغات و محصولات کشاورزی بردگپ

در بردگپ با توجه به آب فراوان و زمین مساعد و مردمان سخت کوش و کاردان و سابقه چندین هزار ساله  اقدام به کشت و زرع و ایجاد باغات مختلف کرداند  از جمله باغ گردو در دهگه پایین و باغات انگور در دهگه پایین و سیب و گلابی و  محصولات کشاورزی بیشتر گندم جو شبدر یوجه و لوبیا ونخود  لپه (گندی)  و سبزیجات و باغهای خیار. کدو.  خربزه  (کمبیزه ) هندوانه  گوجه . سیب زمینی آفتابگردان .هلم. کاهو .  در زمانهای گذشته برنج . که سنگ هاون ها( چلتوک کوب ها ) به صورت فراوان یافت می شوند .استفاد از میوه بلوط در گذشته و حال . برای تهیه نان بلوط (کلگ) جَفت(برای تهیه مشک اب ) و خوراک دام  استفاده می شده .

اسامی مهم و کهن درختان هزار ساله در بردگپ

گردو پازمینی  .گردو های تاریک . گردوی مرده شوری (مرده شورون).گردو سم اولاخی .(سم الاغی).گردو بلنده .گردو دوال . گردو برد اَر .گردو دکون(دکان). گردو گاخوس. گردو دُرگَل.(دختران). گردو خرمن . .کردو حسداله(اسد اله محمدی.)گردو مواز عیدی وند. گردو ملا علی قاضی انصاری .گردو کلاخر.(کلاغ خور).گردو سلطو عیدی وند .گردو دالو هواوه (از طایفه محمدی )گردو شونو (چوپانان) گردو هیز برده ای .    درختان گلابی(هرمو )هرمو گَِره . هرمو ها دهگه.  درختان سیب  (چل سیوا )و دهگه . انگور(رز )دار . رز ملا علی . رز سیستن. رز بگنو . رز سیو .

.اولین جای سکونت و کشاورزی در بردگپ در دهگه بالا بوده .که آثار جوی آب و آسیاب های آبی و سنگهای ها ون  (چاله های برج کوب )اسیابهای دستی  و آثاری از بناها چندین ساختمان و وارگه و لامردون  هنوز بر جاست !