پایگاه فرهنگ و هنر ایل بزرگ بختیاری

ریشه شناسی و تطبیقی 47 (چهار و هفت) واژه از کتاب "آرنگ ویر" با زبانهای ایرانی باستان و گویش های رایج در ایران 

با سپاس و تقدیر فروان از همه کسانی که به نحوی در تلاشند تا آِئین؛ فرهنگ و زبان کهن  بختیاری  حفظ ؛زنده و به نسلهای آینده منتقل شود چون این فرهنگ امانتی است که به ما رسیده و نیزما  باید از آن نگهداری و آن را برای آینده گان به امانت بگذاریم.با سپاس بی کران از جناب آقای آرمان راکیان  بختیاری  برای  تالیف کتاب "آرنگ ویر" وظیفه خود دانستم تعداد 47 (چهار و هفت ) واژه از واژه گان  این کتاب را با زبانهای  ایرانی باستان و گویش های رایج در ایران امروز ریشه شناسی و تطیبقی واژه  انجام دهم. در این ریشه شناسی و تطبیقی واژه ها ابتدا واژه به زبان لری (گویش بختیاری)  به زبان فونتیک نوشته شده و برابر فارسی  آن  آمده است. با توجه به نزدیکی گویش بختیاری با زبان پهلوی(فارسی میانه) ابتدا برابر آن در زبان پهلوی سپس به ترتیب زبان اوستا, فارسی باستان , فارسی ترفانی و گویش های ایرانی دیگر  آورده شده است. امید است که این کار  مورد  رضایت خواننده گان و عاشقان فرهنگ بختیاری قرار گیرد.                                                                            

                                                                              با سپاس بی کران

کوتاه نوشته ها:

Aiw= Bartholomae  Altiranisches wortebuch 1966.

MP II= Nyberg Amanual Pahlavi part 1974.

 DKS= Bailey Dictionary of  khotani saka 1971.

 āsāre : ستاره               

star, stāra:پهلوی(مکنزی، 1388،259)، اوستا: star-،هندی کهن: tārah,strbhih

 Aiw,1961.1598))، ختنی سکایی: stāraa، آسی دیگوری: stalu، انگلیسیکهن: stear، فارسی میانه ترفانی: starag، پشتو: stōrai، ارمنی: sttl (DKS, 1979.433)، کردی: isirk، افغانی: stōrai ، star، گیلکی:stāra ، سیستانی: stāra، دزفولی: stāra (برجسته: 1372،104).

aftow: آفتاب

پهلوی: āftāb (فره وشی،1357، 11)، فارسی ترفانی: ftābā (Boyce, 1977.14)، نطنزی: oxtov، سمنانی: aftöw، لاسگردی: aftöw، یرنی: axdaw، شهمیرزادی: āftāb (برهان قاطع،1362،49)، سمنانی: aftow،لاری:ftāwā، بهبهانی:aftō ، سیستانی:aftow ، دشتستانی:aftow  (اکبرزاده،1381،78)، بروجردی:aftaw  (اسفندیاری، 155،1380)، کردی مهابادی: hatāw (کلباسی، 1362،129)

āsemun:آسمان

پهلوی: asmān (مکنزی، 1388،43)، پازند: smāā، فارسی و پارتی ترفانی:āsmān/ smn  (MPⅡ 1974.32)، اوستا: asan- . asman-(Aiw, 1961.207)، فارسی باستان:asman-  (kent, 1953.173)، بلوچی:āsmōn/?āzomān ، گیلکی، نطنزی، سمنانی: āsmān، یرنی: asmun، سنسگری: semunā، سیستانی:smo ā(برجسته،1372،30)، شوشتری:asemun (فاضلی،1383،126)، بروجردی:asemu (اسفندیاری، 1380،155)، کردی مهابادیāsmān : (کلباسی: 1362،128).

owr: ابر

پهلوی: awr  (مکنزی، 1388، 188)، اوستا:awra- ، هندی کهن: abrá- (Aiw, 1961.99)، ختنی سکایی: ora، ارمنی:  amb، ارموری: yēwar، آسی دیگوری: arv (DKS, 1979.47)، گیلکی:abr ،دزفولی:owr ، سیستانی: owr (برجسته، 1372،33)، شوشتری:owr ،ōr  (فاضلی، 1383،126)، کردی اورامانی و مهابادی:hawr  (کلباسی، 1362،130).

: imāما (ضمیراول شخص جمع                                                       (

پهلوی) amā:مکنزی، 1388، 298)،فارسی باستان amāxam: ،درحالتاضافی(kent, 1953.167) ،اوستا: ahmāka-،ahmākam،هندی باستان: asmāk، -(Aiw.1961.297)،فارسی وپارتیترفانی:amā (h)  (Boyce, 1977.10)،ختنیسکایی: mā،یدغهای: max،ارموری: māx (DkS: 1979.326). شوشتریamā: (فاضلی،1383،127)،دشتستانی: mā  (اکبرزاده،1381،31)،بروجردی: imā (اسفندیاری، 1380، 63)،کردی مهابادی) ama :کلباسی، 1362، 205)

:išā شما (ضمیردومشخص جمع(

پهلوی:(MPⅡ,1947.187) ašmāh- šmāh ،فارسیباستان xšmāxam :،اوستا: (MPⅡ,1947.187) xšmāka- ،yūšmāka ،پارتی ترفانیišmāh:  (Boyce,1977.23)،بروجردی:šomā   (اسفندیاری، 1380، 63)،بلوچی:  š omā ،سیستانی:šmā  (برجسته1372،116)،دشتستانی :šomā  (اکبرزاده، 1381،3 ).

:bārunباران

پهلوی: vārān/ wārānīg  (مکنزی: 1388،191)،اوستا:vāra،هندیکهن: vār- (AiW,1961.1410) ،آسیدیگوری: ŭarun،آسیایرونی: ŭaryn،ختنیسکایی: bār،سغدی: wār،تخاری: vār (DKS, 1979,278)،سیستانی:bāro،افتری:vāveš،خوری:gārun،بلوچی:haur  (برجسته: 1372،39)،بروجردی: bāru  (اسفندیاری، 1380،159)،کردیمهابادی:bārān  ( کلباسی: 1362،135)،شوشتری: bārun (فاضلی، 1383،36).

burg: ابرو

پهلوی:brūg (مکنزی: 1388،181)، سانسکریت:bhrū-  (Aiw, 1961.973)، ختنی سکایی:braukalä ، وخی: varaw، یدغه ای: vrīƔo (DKS,1979.316)، لکی:berm ، شهمیرزادی:bufre ، کردی:buri ، دشتستانی:borm ، لکی: berm، لاری: bork (اکبرزاده، 1381،43)، شوشتری:  borg (فاضلی: 1383،129)،بروجردی:birō  (اسفندیاری: 1380،131)

boz: بز

پهلوی:buz  (مکنزی، 1388،198)، اوستا:būza- ، ارموری: wuž، آسی دیگوری: bodzo، آسی ایرونی:  bodz، وخی: buč، ختنی سکایی: buysa،  پشتو: wžan، سنگلیچی: waz، بلوچی:buz، پشتو: wuz،  شغنی: bučak (DKS, 1979.297)، سیستانی:boz ، گیلکی و نطنزی: boz،سمنانی:boza  (برجسته، 1372،44)، کردی مهابادی:bizn  بز ماده( کلباسی، 1362،138).

balg : برگ

پهلوی:warg  (مکنزی، 1388،197)،اوستایی: varaka، هندی کهن: válsa(Aiw 1961.1367)، شغنی:warx ، یزغلامی: warx، ختنی سکایی:bāggara  برگ از varka (DKS 1979.275)، لاسگردی: valg، گیلکی: bajg، سمنانی: varg، سیستانی: balk (برجسته، 1372،43)، دشتستانی:balg ، لکی:walg (اکبرزاده، 1381،44)، بروجردی:balg  (اسفندیاری،1380،161).

pāzan: بز کوهی

پهلوی: pāzan بز کوهی، پازن (مکنزی، 1388،198)،اوستا: sčani- ، ختنی سکایی:tcānai  بز، بلوچی:pā-čin ،(DKS: 1979.139)،دشتستانی: pāzan پازن، بزنر(اکبرزاده،1381،46)، شوشتری:pāzan  (فاضلی، 1383،131).

bong: صدا، فریاد

پهلوی: Wāngبانگ(مکنزی، 1388، 193)، بلوچی: gwanjag، ختنی سکایی: Pyūmj (DKS,1979. 252)، فارسی میانه ترفانی:wāng  بانگ،آواز، صدا (Boyce,  1977.145)،شوشتری:bong  (فاضلی، 1383،130).

bone: محل اسکان موقت یا دائم

پهلوی:bunag  بنه، خیمه گاه (مکنزی، 1388، 55)، اوستا: bā-، هندی کهن: bhā-، ختنی سکایی: būna از būmna، ارمنی قرضی:bnak محل استقرار، گرجی قرضی: banak-i، (DKS, 1979.296)، لکی:bena  پی ساختمان، دشتستانی:bone  خیمه (اکبرزاده، 1381،45).

Pati :خالی

پهلوی: pagūd "خالی از "(مکنزی، 1388، 232)، دشتستانی: petī، لکی، pati (اکبرزاده، 1381،84)، شوشتری: pati (فاضلی، 1383، 131)، کردی مهابادی: bōš (کلباسی، 1362، 152).

 + نوشته شده در  سه شنبه پنجم دی 1391ساعت   توسط غلام حسن آتش آب پرور  |  نظر بدهید

--------------------------------------------------------------------------------

Pīse/h: رنگ سیاه و سفید

پهلوی: pēspēsīdan (مکنزی، 1388، 125)، اوستا: paēs، هندی کهن: pistáh (Aiw,1961.817)، فارسی باستان: paiΘ (Kent,1953.194)، سیستانی: bista/e، دشتستانی: kalpīse (اکبرزاده، 1381، 72).

tā: تنها، یکی

پهلوی: tāg فقره، تنها، یکی (مکنزی، 1388، 144).

taš : آتش

پهلوی:taš/ātaxš ā(MPⅡ, 1974.35، مکنزی، 1388،45)، اوستا: tar-ā، فارسی باستان: tar-ā (Kent, 1953.166)،  فارسی و پارتی  ترفانی:،ādur (Boyce, 1977.8)، فریزندی، لاسگردی، یرنی، نطنزی: ātäš، شهمیرزادی: atiš (برهان قاطع، 1362، 14)،دشتستانی:taš  (اکبرزاده، 1381،48)، بروجردی:teš ā (اسفندیاری، 1380،154)، شوشتری:taš  (فاضلی،1383،134)، کردی مهابادی: āgir  (کلباسی، 1362، 127).

towrīk : تاریک

tārīg/k (مکنزی، 1388، 146)، اوستا:taθrya- ، هندی کهن: tamisra- (AiW, 1961.650)، فارسی و پارتیترفانی:tārīθ (Boyce, 1977.86)، پشتو: tōr، یدغه ای: tīro، سریکلی: turik، ختنی سکایی: ttāra، آسی دیگوری و آسی ایرونی: tar (DKS, 1979.126)، بلوچی:tahār ، گیلکی:tarīk، سیستانی:tārik/tāruk (برجسته، 1372، 60)، کردی مهابادی:tārīk  (کلباسی،1362، 147).

tila : توله

پهلوی:tūrnak/tūrūk  (فره وشی، 1358،559)، اوستا: tauruna، هندی کهن:tāruna-  (Aiw,1961.643)، بلوچی:twelag ، گیلکی:.tūla سیستانی:tula/kutru  (برجسته،1372،63)، دشتستانی:tīla، دزفولی:tila (اکبرزاده، 1381،89). کردی مهابادی:tūtka/tūla (کلباسی، 1362، 151).

tahl : تلخ

 پهلوی:taxl (مکنزی، 1388، 146)،  فارسی میانه ترفانی:thr ، پارتی میانه:txl  (Boyce,1977.143)، پشتو: tarxa ، ختنی سکایی: bätamjsa، (DKS, 1979.282)، بروجردی:tall (اسفندیاری، 1380، 171)، لاری:taar ، لکی:teyal، دشتستانی:tahl  (اکبرزاده، 1381، 48)، شوشتری:tahl (فاضلی، 1383، 134).

ji-yar : جگر

پهلوی:jagar  (مکنزی، 1388،225)، اوستا: yākar-، هندی کهن: yákrt (Aiw,1961.1282)، بلوچی:jagar ، گیلکی:jagar ، کردی:jerk ، سیستانی:jgar ، آستی:jger  (برجسته، 1372،66)، بروجردی:jiyar  (اسفندیاری، 1380،174)، کردی مهابادی:jarg  ( کلباسی، 1362،152).

ču: چوب

پهلوی:čōb  (مکنزی، 1388،228)، بروجردی:u č (اسفندیاری، 1380، 178)، دشتستانی:čū ، لکی:ču  (اکبرزاده، 1381،92)، کردی مهابادی:dār  (کلباسی، 1362،156).

xīn : خون

پهلوی: xōn (مکنزی، 1388 ، 237)، پارتی ميانه : xūn  (Boyce, 1977.162)، اوستا: vohuna-، هندی کهن: vás، سغدی:  .Ɣwrnw یغنابی: waxin، بلوچی: hōn،  پراچی: hīn، اورموری: īn، یدغه ای: īno ، سنگلیچی: wēn، وخی: wuxen، یزغلامی: xan ، ختنی سکایی: hūnä (DkS, 1974.490-491)،بروجردی:xū (اسفندیاری، 1380،183)،کردی : xēn، لری لرستانی :xin ، شوشتری:xīn (فاضلی، 1383،142).

dā : مادر

پهلوی: dāyag دایه (مکنزی، 1388، 63)، ریشه اوستایی: dāy-، هندی کهن:- dhinoti (Aiw,1961.724)،لاری: dai (اقتداری، 1334،107)، لکی: dāyā، دشتستانی:day dīr : دور

پهلوی:dūr (مکنزی، 1388، 244)، فارسی باستان و اوستا:dūra-  (kent,1953.197)،گیلکی:dūr ، بلوچی:dūr ، کردی:dūr ، نطنزی:dūr ، سیستانی:du:r  (برجسته،1372، 85).

dendun: دندان

پهلوی:dandān  (مکنزی، 1388،244)، اوستا:dantan- ، هندی کهن:dant-  (Aiw,1961.683)، فارسی باستان:dentan-  (kent, 1953.199)، سمنانی:dāndun ، شهمیرزادی:dannun  (برهان قاطع، 1362،884). بروجردی:dennu  (اسفندیاری، 1380،189)، شوشتری:dandūn  (فاضلی، 1383،63).

del : دل

پهلوی:dil (مکنزی، 1388،244)، اوستا: zard-، هندی کهن: hrd-/hrdaya- (Aiw,1961.1692)، پارتی ترفانی:zirδ  (Boyce, 1977.106)، گیلکی، فریزندی،یرنی،نطنزی:del ، بلوچی:zirdē  ، کردی:zar ، سیستانی:del  (برجسته، 1372،83)، کردی مهابادی:dil  ( کلباسی، 1362،167).

rī : صورت

پهلوی:rōy  سیما (مکنزی، 1388، 266)، بلوچی:rōd ، ارمنی:aroir ، شوشتری:ri  (فاضلی: 1383،67)، بروجردی:rū  (اسفندیاری: 1380، 196)، دشتستانی: rī، لاری:lo ، لکی:ri ،کردی:ru  (اکبرزاده، 1381،97).

rah : راه

پهلویrāh:(مکنزی 1388، 248)، کردی:rē   سمنانیraej:  ، بلوچیrāh : ، سیستانیra : ،لاسگردی)rā :برهان قاطع، 1362،934)، بروجردی) rā : اسفندیاری، 1380، 192)، کردی مهابادی)rēga: کلباسی، 1362،168 )

:Zemsōnزمستان

پهلوی) zemestān :مکنزی، 1388، 254)،  فارسی ترفانی: ،(Boyce, 1977. 44) damestān پازند:  damastān  (MPⅡ, 1974.57)، بلوچی  zemestān:، افتری:zemesson  ، سیستانی:zmasto  ، ارمنی)zmern:برهان قاطع، 1362، 1028)، شوشتری)zemessun:فاضلی، 1383،146)، کردی مهابادی) zistān : کلباسی، 1362،181).

+ نوشته شده در  سه شنبه پنجم دی 1391ساعت   توسط غلام حسن آتش آب پرور  |  نظر بدهید

--------------------------------------------------------------------------------

:zon زبان

پهلوی zuwān:(مکنزی، 1388، 253)، اوستایی:hizū/  hizVā ، هندی کهن  (Aiw, 1961.1815)  jihvā: ، فارسی باستان  (kent, 1953.214) hazāna:، ختنی سکایی:: bisā ، شغنی  ziv، وخی  zavī:، بلوچی 

auvān، آسی دیگوری vzagä :    (DKS, 1979.290)  ، یرنی:  azmun، نطنزیozon : ، شوشتری  zebun:، لاسگردی)zaban :فاضلی،1383،68)،  بروجردی:zu  (اسفندیاری، 1380u195 (

:zinaزن

پهلوی(MPⅡ,1974.228) zan :، اوستایی:  jani از ریشه zan-، هندی کهن ja:،  فارسی و پارتی میانه (Aiw: 1961.1625) zn.zāy، شوشتری:zūna، کردیzhin: ، بلوچی:jan ، اورامانی) zhan:فاضلی، 1383،69)، بروجردی)za :اسفندیاری، 1380،196)، کردی مهابادی: žin  (کلباسی، 1362 ، 173)

:zeminزمین

پهلوی) zamīg :مکنزی، 1388، 255)، فارسی باستان (kent,1953.11) zam:، پارتی وپارسی ترفانی: (Boyce: 1977. 104) zamīg ، اوستا  zam:، هندی باستان:   (Aiw,1961.1665) ksma، بروجردی)zem  :اسفندیاری، 1380،196)، بلوچی: zamīn، افتری) zemin :برهان قاطع، 1362،172)، کردی مهابادی)zawī:کلباسی، 1362،173).

setīn : ستون

پهلوی: stūn(ag) (مکنزی: 1388،260)، فارسی و پارتی:istūn  (Boyce, 1977.41)، بروجردی:setu  (اسفندیاری، 1380،198)، دشتستانی:sitīn، لکی:sotin (اکبرزاده: 1381،98)، شوشتری:sotīn  (فاضلی، 1383،146).

sīlā: سوراخ

پهلوی: sūrāg(مکنزی،1388، 264)، اوستا: sūra، پازند: sūlā (MPⅡ, 1974.181)، شهمیرزادی: sulā، گیلکی: sūlāx، بلوچی: sūlāh، لری: sema، پشتو: sūrai                (برهان قاطع،1362،1185)، ختنیسکایی: aśśampha، (DkS, 1979.11)،

sohr : سرخ، قرمز

پهلوی: sūr / suxr («سرخ ، قرمز » (فره وشی: 1358،523)، اوستا:suxra- ، هندی کهن: sukra- (Aiw, 1961.1582)، فارسی باستان: θuxra- (kent: 1953. 188)، بلوچی: so:hr ، گیلکی: surx، نطنزی: sūr ، سمنانی: surx، سنگری: sur، شهیرزادی: sor (برهان قاطع: 1362،1118)، کردی مهابادی: sūr ( کلباسی، 1362،192).

šow : شب

پهلوی:šab  شب، پازند: ,ša ,(MPⅡ, 1977.184 فارسی باستان: xšap-، هندی کهن:ksab-  (kent, 1953.181)، فارسی میانه ترفانی و پارتی:šb  شب (Boyce, 1977.137)، ختنی سکایی: şşavā، پشتو: špa ، ارموری: šō ، šyōu، یزغلامی: šāb، وخی: šāp، هند و اروپایی: kusep سیاه  (DKS, 1979.407)، بروجردی:šaw  (اسفندیاری،1380،203)، بلوچی:šab ، کردی مهابادی:šaw ، شهمیرزادی:šu ، فریزندی:šaw ، نطنزی: šaw، سمنانی و لاسگردی:šew ، یرنی:šaew ، افتری:šow  (برهان قاطع، 1362،1239)، دشتستانی:šow  ، لاری:w ōš، لکی:šä  (اکبرزاده، 1381، 55)

koh: کوه

پهلوی:kōf، اوستا: kaofa- /kaufa ، فارسی باستان:kaufa- ، پارتی:  kwf (MPⅡ,1974. 119)،بروجردی: ko (اسفندیاری، 1380،222)، کردی: kūwī، افغانی: kavab، شوشتری:koh  (فاضلی، 1383،80).

gam : گاز گرفتن

اوستا: gah، ماده مضارعgānha- /ganha- : (Aiw, 1961,517)، بلوچی:gasaɣ، سیستانی:ga:ng (برجسته، 1372،131)، لاری:gem، بهبهانی:gam، دشتستانی:gam (اکبرزاده،1381،109)، شوشتری:gam  (فاضلی، 1383،159).

ma : ماه

پهلوی: māh  (مکنزی: 1388، 103)، فارسی باستان:- māh، اوستا: māh-، هندی کهن: mās-(Aiw, 1961.1170)، پارسی و پارتی ترفاتی: māh (Boyce, 1977 55)، آسی دیگوری: mäjä، شغنی: mast، وخی: mūi، یدغه ای: mux، ارمنی: amis ختنی سکایی: māstä (DKS,1979 331)، بلوچی: māh،خوری: māh، افتری: mā، سیستانی: mā (برجسته،1372،144)، برجردی:mā  (اسفندیاری، 138،229)، کردی مهابادی: mang  (کلباسی،1362،206).

mašk : مشک

پهلوی:mašk(مکنزی1388.305)؛ فارسی باستان: maškâ (Kent.1953.203).

maƔz : مغز

پهلوی:  mazƔ  (مکنزی:1388.306,)؛ اوستا: mazga-  (Air.1961.1159), هندی باستان و پازند: magz/maz(a)g (MPǁ.1977.130), ختنی سکایی: mȁjsā ؛ بلوچی: mažg(DKS.1979.130)؛شوشتری: maj (اکبرزاده: 1381,61).

mo : من

پهلوی: man(مکنزی، 1388،103)، اوستا: man،  فارسی باستان: manā،  سانسکریت:  mána، آریایی اولیه: mana (kent, 1953.167)، بلوچی: man، کردی: min، سیستانی: me (برجسته،1372،148)، دشتستانی:mo (اکبرزاده: 1381،31)، شوشتری:mo (فاضلی، 1383،164)، کردی مهابادی: (a)min  (کلباسی، 1362،211).

mire/h : مرد، شوهر

پهلوی: mērag شوهر، مرد جوان (مکنزی: 1388،107)، mērag، فارسی باستان: martiya، اوستا :-marata(kent, 1953.203)،بلوچی: mard، لری لرستان: merd، سیستانی: mard، افتری: mired، خوری: mired(برجسته، 1372،145)،دشتستانی:mīre(e)،لکی:mērda (اکبرزاده،1381،62)، شوشتری:mira  مرد(فاضلی: 1383،165).

yād: یاد

پهلوی: ayād/ayyād (مکنزی، 1388 ،147)، فارسی ترفاتی: ayād (Boyce,1977.20)پازند: ayād(MPⅡ, 1974.41)،ختنیسکایی: byāta، ارمنی: yišatak/yišem (DkS, 1979.308)، سیستانی:  ād/yd/yād،  بلوچی: yāt/yād  (برجسته، 1372،158).

ho : او

پهلوی: ān/ōy/ho (مکنزی، 1388،37)، اوستا و فارسی باستان: -ava، پازند: iō (MPⅡ.144)،فارسی ترفاتی:ōy / awē Boyce:1977.18))، دشتستانی:yō او ، آن (اکبرزاده، 1381،65).

1-ho   در گویش "گونه" شهرستان اردل  ضمیر شخصی منفصل سوم شخص مفرد

1- مو      mo   من                          1-ایماimā                                     ما

2- تو         to   تو                          2-ایسا/ایشا        isā/ ?išā                شما

3- هو       ho   او                           3- هونو/اونو         hono/ono          آنها

hīma : هیزم

پهلوی: hēzom/ēsm/ezm (مکنزی، 1388،172)، فارسی میانه ترفاتی: ēmag هیمه، هیزم  (Boyce, 1977.43)،اوستا: aēsma-، فارسی میانه ترفانی: ēmaƔ، ختنی سکایی: pīha (DkS:1979.242)،کردی: hez,hezink، گیلکی: hime، لارستانی:  ima، سیستانی: izom، افتری: hizom (برجسته، 1372،158)، دشتستانی:xayme ، لاری:ima  (اکبرزاده،1381،51)، شوشتری:xima   هیزم(فاضلی، 1383،142).

yo : این

پهلوی:  ēd / ēm /im (مکنزی، 1388 ،92،70،69)، دشتستانی: ī (اکبرزاده، 1381،32)، کردی مهابادی،awa )  کلباسی، 1362،134).

منابع فارسی :

1. اسفندیاری؛ احمد: 1380؛ گویش بروجردی؛ تهران؛ انتشارات میعاد.

2. اکبرزاده؛ داریوش: 1381؛ گویش دشتستانی؛ تهران؛ انتشارات پازینه.

3. برجسته دلفروز؛ بهروز: 1372؛ گویش سیستانی؛ دانشگاه شیراز.

4. تبریزی محمد بن خلف: 1371؛ برهان قاطع به اهتمام دکتر محمد معین؛ تهران؛ چاپخانه سپهر.

5. فاضلی؛ محمد تقی: 1383؛ فرهنگ گویش شوشتری؛ تهران؛ انتشارات پازینه.

6. کلباسی؛ ایران: 1362؛ گویش کردی مهابادی؛ موسسه مطالعاتی و تحقیقات فرهنگی.

7. مکنزی؛ دیوید نیل: 1388؛ فرهنگ کوچک پهلوی؛ ترجمه مهشید میر فخرایی؛ انتشارات پژوهشگاه علوم  انسانی و مطالعات فرهنگی.

منابع لاتین:

1.Baily  H.w Dictionary of khota saka Cambridge 1971.

2.Bartholomae.c.Altiraniches worterbb uch berlin waiterde Gruytery CO 1967.

3.Boyse.M.A   word.list of Manichaean middle Persian and Parthian,Acta Iranica.1977.

4.kent.R. G.old Persian.new Haven American oriental society.1953.

5.Nyberg.H.S. A. Manual of Pahlavi.part Glossary.wiesbaden: of to Harrassowi 1974.